Spelregels van sumo uitgelegd: zo win je een wedstrijd (of verlies je die)

Elk sumogevecht wordt op een van twee manieren beslist, en verder telt niets. De eerste: dwing je tegenstander de dohyo uit, de cirkelvormige ring, die 4,55 meter in doorsnee meet. Ga je met welk deel van je lichaam dan ook buiten die cirkel, dan eindigt het gevecht onmiddellijk en is winst of verlies meteen bepaald.

De tweede: zorg dat een ander deel van het lichaam van je tegenstander dan de voetzolen de grond binnen de ring raakt, of dat nu een knie is, een hand of een volledige val.

Er zijn geen rondes, geen puntensysteem en onder normale omstandigheden geen jurybeslissing: een gevecht is of nog bezig, of voorbij. De meeste duels duren slechts enkele seconden van de aanval tot de afsluiting, en dat is mede waarom de sfeer bij zowel een toeristenshow als een echt toernooi zo snel oploopt: het hele resultaat kan omdraaien op één enkele duw.

Waarom het sneller lijkt te gaan dan het is

Die eenvoud is echter bedrieglijk. Omdat een gevecht kan eindigen op het moment dat een hak het zand buiten de cirkel raakt, of een knie de klei erbinnen streelt, vechten worstelaars in de openingsaanval vooral voor balans en positie, niet voor één dramatische worp. Een worstelaar die een duel lijkt te winnen kan in een fractie van een seconde verliezen aan een goed getimede zijstap waardoor zijn eigen vaart hem de ring uitvoert.

Daarom kijken ervaren kijkers net zo scherp naar de voeten en de heupen als naar de handen.

Sumo staat een enorme reeks worpen, beenhaakjes en duwen toe, maar een specifieke set bewegingen is ronduit verboden, hoe effectief ze ook zouden zijn.

• Stoten met een gesloten vuist
• Aan de haren trekken
• In de ogen prikken of het maagvlees aanvallen
• Verwurgen
• Schoppen tegen de borst of het middel
• Vastpakken aan de verticale voorstrook van de mawashi (de gordel)

Deze regels bestaan om sumo een wedstrijd van balans, hefboomwerking en techniek te laten blijven in plaats van een vechtsport. Dat is ook de reden waarom de lijst met toegestane technieken veel langer is dan die met verboden: bijna alles wat niet op de verbodenlijst hierboven staat, is toegestaan zolang een worstelaar het maar kan uitvoeren.

Sumo erkent officieel 82 kimarite, de benoemde technieken waarmee een gevecht kan eindigen. De meeste toevallige kijkers hoeven er maar een handvol te herkennen, want een kleine groep veelvoorkomende technieken is verantwoordelijk voor de meerderheid van de afsluitingen op elk toernooi of elke show.

Naast deze drie bestrijken de overige kimarite alles van enkelveegkes tot achterwaartse rukken en slaande afsluitingen. En een deel van wat sumo zo dankbaar maakt om goed te volgen, is leren herkennen welke van de 82 net het gevecht bepaalde dat je in minder dan vijf seconden zag gebeuren. De Engelstalige presentator van een toeristenshow benoemt de techniek meestal direct na elke demonstratie, wat een snelle en ontspannen manier is om ze te leren herkennen voordat je een onbecommentarieerde echte wedstrijd bekijkt.

Geen van de 82 technieken vereist andere uitrusting dan het eigen lichaam van de worstelaar en de mawashi, de gordel, van de tegenstander. Dat is mede waarom sumotechnieken zich zo direct van de trainingsvloer naar de ring laten vertalen: er is geen stok, geen handschoen en geen gewichtsklasse-specifieke uitrusting om rekening mee te houden. De lichaamsbouw en reikwijdte van een worstelaar bepalen welke technieken hij verkiest: een grotere worstelaar leunt op force-outs als yorikiri, een kleinere of snellere op worpen en beenhaakjes die de vaart van de tegenstander benutten, maar de volledige lijst van 82 staat elke worstelaar open, ongeacht zijn postuur.

Elk gevecht staat onder toezicht van een gyoji, de scheidsrechter, herkenbaar aan zijden gewaden en de gunbai, een oorlogswaaier die hij direct bij het einde van het gevecht naar de winnaar wijst. Maar de gyoji is niet de enige autoriteit in de zaal. Vijf juryleden aan de rand van de ring, de shimpan, zitten rond de dohyo en kunnen de uitspraak van de gyoji betwisten.

Als een beslissing twijfelachtig genoeg is, houden de shimpan een mono-ii, een kort beraad aan de rand van de ring, om de afsluiting te herzien en de uitspraak van de gyoji te bevestigen of terug te draaien voordat het volgende gevecht begint.

De rang van elke worstelaar wordt gepubliceerd op de banzuke, de rangenlijst, en schuift na elk toernooi op of af op basis van de resultaten, niet volgens een vast schema.

In de topdivisies vecht elke worstelaar 15 gevechten per toernooi, en een score van 8 overwinningen of meer, kachi-koshi genoemd, betekent promotie op de banzuke voor het volgende toernooi. Kom je onder de 8 overwinningen, dan zakt de worstelaar juist een plek. De top als yokozuna vergt een aanhoudende reeks dominante resultaten als ozeki en is niet zomaar een kwestie van één sterk toernooi; dat is mede waarom die rang eenmaal verworven levenslang geldt en zelden wordt uitgereikt.

De ceremonie vóór een gevecht is geen versiering: elk onderdeel heeft een specifieke betekenis, geworteld in de oorsprong van sumo als shintoïstisch ritueel net zozeer als sport.

• Zoutgooien: vóór elk gevecht in de ring gegooid als reiniging, een praktijk met shinto-wortels
• Shiko: de brede, stampende beenheffingen die worstelaars uitvoeren, bedoeld om boze geesten uit de ring te verdrijven
• Chiri-chozu: een gebaar van klappen en afspoelen, waarmee wordt getoond dat de handen geen wapens bevatten
• Tachiai: de openingsaanval aan het begin van een gevecht, wanneer beide worstelaars op hetzelfde moment van de lijn vertrekken

Dezelfde vier rituelen komen op elk niveau terug: bij een toeristenshow, bij de ochtendtraining van een stable en bij een echt toernooi. Dat is mede waarom ze vooraf herkennen elke vorm makkelijker te volgen maakt. Als je eenmaal weet wat het zoutgooien en de shiko-stamps betekenen, lijkt de ceremonie voor het gevecht niet langer op een vertraging maar op wat hij werkelijk is: de opbouw.

Elke regel hierboven geldt identiek op een toeristenshow en bij een echte toernooiwedstrijd: de dohyo heeft dezelfde afmetingen, de wincondities zijn dezelfde en dezelfde verboden bewegingen zijn niet toegestaan. Wat verandert, is wie ze demonstreert en hoe de uitslag tot stand komt.

Bij de toeristische sumoshows in Osaka demonstreren gepensioneerde professionele worstelaars dezelfde technieken, rituelen en wincondities als hierboven behandeld, met een Engelstalige presentator die alles uitlegt terwijl het gebeurt, en de uitslagen zijn voor het publiek ingestudeerd in plaats van echt bevochten. Onze gids 'is de show het waard' legt precies uit wat dat verschil betekent voor een bezoeker die overweegt te boeken. Bij het maartse Grand Sumo Tournament, het enige echte competitieve sumo in Osaka, vechten actieve professionals met rang voor een uitslag die niemand heeft geschreven, met een echte gyoji, echte shimpan en een resultaat dat daadwerkelijk de banzuke beïnvloedt; bekijk onze gids voor toernooitickets voor data en zitplaatsen als je reis daar samenvalt.

Eerst een show bekijken, waarbij de regels rustig in het Engels worden uitgelegd, is een werkelijk nuttige voorbereiding op een latere onbecommentarieerde toernooiwedstrijd, want dan herken je het zoutgooien, de tachiai en grofweg hoe een yorikiri of oshidashi er in real time uitziet.

De regels zelf zijn simpel zodra je ze opsplitst: twee manieren om te winnen, een korte lijst overtredingen, een handjevol technieken dat de meeste gevechten beslist, en een rangensysteem dat elk resultaat gewicht geeft buiten de wedstrijd om. Wat verandert tussen een show en een toernooi is niet het reglement, maar wie er vecht en of de uitslag echt is. Hoe dan ook: de regels kennen voordat je gaat zitten is wat van een paar seconden contact iets maakt dat je daadwerkelijk kunt volgen.

Als dit je eerste keer is dat je sumo in Osaka wilt bekijken, loopt onze gids voor eerste keer precies langs wat je bij een show kunt verwachten zodra de rituelen en regels hierboven je bekend zijn.